రాజ్యాంగ సంస్థలపై విమర్శలు… బాధ్యత ఎక్కడ?

భాగ్యనగరం, రాథసారథి:

భారత రాజ్యాంగం మనకు భావప్రకటన స్వేచ్ఛతో పాటు అనేక హక్కులను కల్పించింది. అయితే హక్కులను వినియోగించే ప్రతి పౌరుడు తన బాధ్యతలను కూడా గుర్తుంచుకోవాలి. ప్రజాస్వామ్యం అంటే మనకు నచ్చినది మాట్లాడే స్వేచ్ఛ మాత్రమే కాదు—వాస్తవాలను తెలుసుకుని, ఇతరుల హక్కులను గౌరవిస్తూ మాట్లాడే బాధ్యత కూడా.

ఇటీవలి పరిణామాలు దీనికి మరోసారి ఉదాహరణగా నిలుస్తున్నాయి. ఎన్నికల సంఘం చేపడుతున్న ప్రత్యేక సమగ్ర ఓటర్ల జాబితా సవరణ (SIR) ప్రక్రియ, ఎన్నికల సంఘం అంతర్గత నిర్ణయాలపై రాజకీయ వర్గాల్లో తీవ్ర చర్చ జరుగుతోంది.

కొంతమంది ప్రతిపక్ష నాయకులు ఎన్నికల సంఘం పనితీరుపై తీవ్ర ఆరోపణలు చేస్తూ, ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ గ్యానేష్ కుమార్‌పై చర్యలు తీసుకోవాలని డిమాండ్ చేశారు. కాంగ్రెస్ నేత రాహుల్ గాంధీ, సమాజ్‌వాదీ పార్టీ నేత అఖిలేష్ యాదవ్, ఆప్ నేత అరవింద్ కేజ్రీవాల్ తదితరులు ఎన్నికల ప్రక్రియపై తమ అభ్యంతరాలను వ్యక్తం చేశారు.

మరోవైపు, బీజేపీ మరియు దాని మిత్రపక్షాలకు చెందిన నాయకులు ఈ ఆరోపణలను ఖండిస్తూ, ఎన్నికల సంఘం వంటి రాజ్యాంగ సంస్థలను బలహీనపరిచే విధంగా ఆరోపణలు చేయడం ప్రజాస్వామ్య సంస్థలపై ప్రజల నమ్మకాన్ని ప్రభావితం చేయవచ్చని పేర్కొన్నారు. ఎన్నికల సంఘం అంతర్గతంగా అభిప్రాయ భేదాలు, రాతపూర్వక అభిప్రాయాలు ఉండటం ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలో భాగమేనని బీజేపీ ప్రతినిధులు పేర్కొన్నారు.

అదే సమయంలో బీజేపీ మిత్రపక్షాల్లోని కొందరు నాయకులు కూడా ఎన్నికల సంఘం నుంచి మరింత స్పష్టత అవసరమని కోరారు. ప్రజల్లో ఎన్నికల ప్రక్రియపై అనుమానాలు ఏర్పడితే వాటిని నివృత్తి చేయడానికి కమిషన్ వివరణ ఇవ్వడం ఉపయోగకరమని వారు పేర్కొన్నారు.

విమర్శించవచ్చు… కానీ బాధ్యతతో

ఇక్కడ ప్రధాన ప్రశ్న ఎవరు సరైనవారు, ఎవరు తప్పు అనే దానికంటే మన ప్రజాస్వామ్య చర్చ ఏ స్థాయిలో ఉండాలి? అన్నదే.

ఎన్నికల సంఘం నిర్ణయాలను ప్రశ్నించే హక్కు రాజకీయ పార్టీలకు, పౌరులకు ఉంది. అవసరమైతే న్యాయస్థానాలను ఆశ్రయించవచ్చు. ఆధారాలతో విమర్శించవచ్చు. ప్రభుత్వాన్ని, ఎన్నికల సంఘాన్ని, ప్రజాప్రతినిధులను ప్రశ్నించడం ప్రజాస్వామ్యంలో భాగమే.

కానీ విమర్శకు ఆధారం ఉండాలి. ఆరోపణకు ఆధారం ఉండాలి. మాటలకు బాధ్యత ఉండాలి.

ఒక రాజ్యాంగ సంస్థపై అభిప్రాయం వ్యక్తం చేయడం ఒక విషయం; ఆ సంస్థను అవమానించడం లేదా నిరాధార ఆరోపణలు చేయడం మరో విషయం.

సంస్థలకు గౌరవం అంటే ప్రశ్నించకూడదని కాదు

రాష్ట్రపతి, ప్రధానమంత్రి, ఎన్నికల సంఘం, సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టులు వంటి రాజ్యాంగ వ్యవస్థలు వ్యక్తిగత రాజకీయ పార్టీలకు చెందిన సంస్థలు కావు. అవి భారత రాజ్యాంగ వ్యవస్థలో భాగం.

అందువల్ల ఒక పదవిలో ఉన్న వ్యక్తి నిర్ణయాన్ని విమర్శించడం సాధ్యమే. కానీ ఆ పదవికి, ఆ రాజ్యాంగ వ్యవస్థకు గౌరవం ఇవ్వడం కూడా ప్రజాస్వామ్య సంస్కృతిలో భాగం.

గౌరవం అంటే మౌనం కాదు,విమర్శ అంటే అవమానం కాదు,స్వేచ్ఛ అంటే బాధ్యతల నుంచి విముక్తి కాదు,ప్రజాస్వామ్యాన్ని బలపరిచేది మన ప్రవర్తనే.

ఈరోజు సోషల్ మీడియా కారణంగా ఒక వ్యక్తి చేసిన వ్యాఖ్యలు క్షణాల్లో లక్షల మందికి చేరుతున్నాయి. అందువల్ల రాజకీయ నాయకులు, ప్రజాప్రతినిధులు, మీడియా సంస్థలు, సాధారణ పౌరులు—ప్రతి ఒక్కరూ మరింత బాధ్యతగా వ్యవహరించాల్సిన అవసరం ఉంది.

ఎన్నికల సంఘంపై అనుమానం ఉంటే ప్రశ్నించాలి,ఎన్నికల ప్రక్రియలో తప్పు కనిపిస్తే ఆధారాలతో బయటపెట్టాలి,తీర్పుపై అభ్యంతరం ఉంటే చట్టపరమైన మార్గాన్ని అనుసరించాలి,కానీ దేశ ప్రజాస్వామ్య సంస్థలపై ప్రజల నమ్మకాన్ని దెబ్బతీసేలా నిర్ధారణ లేని ప్రచారం చేయకుండా జాగ్రత్తపడాలి.

ఎందుకంటే ప్రభుత్వాలు మారుతాయి. రాజకీయ పార్టీలు మారుతాయి. నాయకులు మారుతారు. కానీ రాజ్యాంగం మరియు ప్రజాస్వామ్య సంస్థలు దేశానికి శాశ్వత ఆధారాలు.

హక్కులు కోరే ముందు… బాధ్యత గుర్తుంచుకుందాం

ప్రతి పౌరుడు తన హక్కుల గురించి మాట్లాడుతున్నప్పుడు తన బాధ్యతలను కూడా గుర్తు చేసుకోవాలి.

“నాకు మాట్లాడే హక్కు ఉంది” అనేది ప్రజాస్వామ్య సత్యం.
అదే సమయంలో “నేను మాట్లాడే మాటకు బాధ్యత వహించాలి” అనేది ప్రజాస్వామ్య సంస్కారం.

హక్కులను కాపాడుకోవాలంటే బాధ్యతలను కూడా గౌరవించాలి,రాజ్యాంగాన్ని గౌరవించాలంటే రాజ్యాంగ సంస్థలను కూడా గౌరవించాలి,ప్రజాస్వామ్యాన్ని బలపరచాలంటే విమర్శ కూడా బాధ్యతాయుతంగా ఉండాలి.

రాజకీయ భేదాలు ఉండవచ్చు…అభిప్రాయ భేదాలు ఉండవచ్చు…విమర్శలు ఉండవచ్చు…
కానీ భారత రాజ్యాంగం, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థల పట్ల గౌరవం మాత్రం అందరిలో ఉండాలి.

ఇదే బాధ్యతాయుతమైన భారత పౌరసత్వం.