రథసారథి ప్రత్యేక కథనం:
విఘ్నాలను తొలగించి శుభకార్యాలకు శ్రీకారం చుట్టే ఆదిదేవుడిగా వినాయకుడిని భక్తులు కొలుస్తారు. జ్ఞానం, వివేకం, శుభం, ఐశ్వర్యం, విజయానికి ప్రతీకగా భావించే గణనాథుని జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకుని నిర్వహించే వినాయక చవితి పండుగకు భక్తులు సిద్ధమవుతున్నారు. భాద్రపద శుక్ల పక్ష చతుర్థి సందర్భంగా ఈ ఏడాది సెప్టెంబరు 14, సోమవారం వినాయక చవితిని జరుపుకోనున్నారు. పురాణ విశ్వాసాల ప్రకారం పార్వతీదేవి పసుపుతో బాల గణపతిని సృష్టించి తనకు కాపలాగా నియమించిందని, అనంతరం పరమశివుడితో జరిగిన సంఘటనలో గణపతి శిరస్సు కోల్పోవడంతో ఏనుగు తలను అమర్చి గజాననుడిగా పునర్జీవింపజేశారని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.
భాద్రపద శుక్ల చతుర్థి రోజున గణపతి అవతరించాడనే విశ్వాసంతో ఈ రోజును వినాయక జన్మదినంగా భక్తులు అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో నిర్వహిస్తారు. ఏ శుభకార్యమైనా ప్రారంభించే ముందు గణపతిని పూజించడం భారతీయ సంప్రదాయంలో అనాదిగా వస్తోంది. అందుకే ఆయనను విఘ్నేశ్వరుడు, విఘ్నహర్త, సిద్ధివినాయకుడు, గణనాథుడు, లంబోదరుడు, గజాననుడు తదితర నామాలతో పిలుస్తారు. కార్యారంభంలో గణపతిని స్మరించడం వల్ల ఆటంకాలు తొలగి, చేపట్టిన పనులు విజయవంతమవుతాయని భక్తుల విశ్వాసం. వినాయకుడి రూపంలోనూ అనేక ఆధ్యాత్మిక సందేశాలు ఉన్నాయని పండితులు చెబుతారు. పెద్ద తల జ్ఞానానికి, చిన్న కళ్ల ఏకాగ్రతకు, పెద్ద చెవులు శ్రద్ధగా వినే గుణానికి, తొండం వివేకానికి ప్రతీకలుగా భావిస్తారు. గణపతి ఆరాధన ద్వారా సద్బుద్ధి, జ్ఞానం, ధైర్యం, ఐశ్వర్యం కలుగుతాయని భక్తులు విశ్వసిస్తారు.
-వినాయక చవితి ప్రత్యేకత
భాద్రపద శుక్ల పక్ష చవితిని వినాయక చవితిగా జరుపుకోవడం భారతీయ ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయంలో విశిష్టమైన స్థానం కలిగి ఉంది. గణపతిని ప్రథమ పూజ్యుడిగా భావించడం ఈ పండుగలో ప్రధాన ప్రత్యేకత. గరిక, ఎర్రటి పుష్పాలు, సింధూరం, అక్షతలు, కొబ్బరికాయ తదితరాలతో గణనాథుడిని పూజించి ఉండ్రాళ్లు, మోదకాలు, లడ్డూలను నైవేద్యంగా సమర్పించడం ఆనవాయితీ. ముఖ్యంగా గరికను గణపతికి సమర్పించడం విశేషంగా భావిస్తారు. వినాయక చవితి ఉత్సవాలు కుటుంబ సభ్యులను, ఇరుగుపొరుగు వారిని, సమాజంలోని వివిధ వర్గాలను ఒక్కచోట చేర్చి భక్తి, సామాజిక ఐక్యతకు ప్రతీకగా నిలుస్తాయి. కాలక్రమంలో గణపతి ఉత్సవాలు సామూహిక వేడుకలుగా విస్తరించాయి. పూజలతో పాటు సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, అన్నదానం, సేవా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూ ఉత్సవాలకు సామాజిక ప్రయోజనాన్ని జోడిస్తున్నారు.
-2026 వినాయక చవితి పూజా విశేషాలు
ఈ ఏడాది వినాయక చవితి సెప్టెంబరు 14న నిర్వహించనున్నారు. భాద్రపద శుక్ల చతుర్థి తిథి సెప్టెంబరు 14 ఉదయం 7.06 గంటలకు ప్రారంభమై సెప్టెంబరు 15 ఉదయం 7.44 గంటలకు ముగియనుంది. చతుర్థి తిథి మధ్యాహ్న సమయంలో ఉండటంతో సెప్టెంబరు 14నే గణపతి విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించి పూజలు నిర్వహించడం శాస్త్రోక్తంగా భావిస్తారు. హైదరాబాద్ ప్రాంత పంచాంగ గణన ప్రకారం ఉదయం 10.58 గంటల నుంచి మధ్యాహ్నం 1.25 గంటల వరకు గణపతి పూజకు అనుకూల సమయంగా సూచిస్తున్నారు.
అయితే పంచాంగ గణన విధానాన్ని బట్టి ముహూర్తంలో స్వల్ప తేడాలు ఉండే అవకాశం ఉన్నందున కుటుంబ సంప్రదాయం, స్థానిక పంచాంగం, పురోహితుల సూచనకు అనుగుణంగా తుది ముహూర్తాన్ని నిర్ణయించుకోవడం మంచిది. పూజకు ముందు ఇంటిని శుభ్రం చేసి పూజా స్థలాన్ని సిద్ధం చేసుకోవాలి. పీఠాన్ని ఏర్పాటు చేసి దానిపై శుభ్రమైన వస్త్రాన్ని పరిచి గణపతి విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించాలి. అనంతరం సంకల్పం, కలశ స్థాపన, గణపతి ఆవాహనం, అభిషేకం, అలంకరణ, అర్చన, నైవేద్యం, హారతి వంటి కార్యక్రమాలను నిర్వహించవచ్చు. గరిక, పుష్పాలు, సింధూరం, అక్షతలు, కొబ్బరికాయ, పండ్లు సమర్పించి ఉండ్రాళ్లు, మోదకాలు, లడ్డూలను నైవేద్యంగా పెట్టడం సంప్రదాయం. వినాయక చవితి రోజున చంద్రుడిని చూడకూడదనే పౌరాణిక విశ్వాసం కూడా ఉంది. చవితి రోజున చంద్రదర్శనం చేస్తే అపనిందలు లేదా తప్పుడు నిందలు ఎదురయ్యే అవకాశం ఉందని పురాణ కథనాల్లో పేర్కొన్నట్లు విశ్వసిస్తారు. అందువల్ల ఆ రోజు చంద్రదర్శనాన్ని నివారించాలని సంప్రదాయంగా పెద్దలు సూచిస్తారు.
-మట్టి గణపతికే ప్రాధాన్యం.
వినాయక చవితి పండుగలో భక్తితో పాటు పర్యావరణ పరిరక్షణకు కూడా ప్రాధాన్యం ఇవ్వాల్సిన అవసరం ఉంది. సహజ మట్టితో తయారు చేసిన వినాయక విగ్రహాలను ప్రతిష్ఠించడం ద్వారా నిమజ్జనం అనంతరం విగ్రహాలు సహజంగా కరిగిపోయేలా చూడవచ్చు. రసాయన రంగులు, హానికర పదార్థాలతో తయారైన విగ్రహాలను నివారించి సహజ మట్టి, సహజ రంగులతో రూపొందించిన గణపతి విగ్రహాలను వినియోగించాలని పర్యావరణవేత్తలు సూచిస్తున్నారు. పూజా సామగ్రి, పూలు, ఇతర వ్యర్థాలను నేరుగా నీటిలో కలపకుండా ప్రత్యేకంగా సేకరించి సరైన విధంగా నిర్వహించడం కూడా ప్రతి ఒక్కరి బాధ్యత.
వినాయక చవితితో ప్రారంభమయ్యే గణపతి ఉత్సవాలు అనేక ప్రాంతాల్లో పది రోజుల పాటు కొనసాగుతాయి. ఈ ఏడాది అనంత చతుర్దశి సెప్టెంబరు 25న రానుండటంతో ఆ రోజున పెద్ద ఎత్తున గణపతి నిమజ్జనాలు నిర్వహించే అవకాశం ఉంది. అయితే కుటుంబాలు, మండపాల సంప్రదాయాలను బట్టి ఒకటిన్నర రోజు, మూడో రోజు, ఐదో రోజు, ఏడో రోజు, తొమ్మిదో రోజు తదితర సందర్భాల్లో కూడా నిమజ్జనాలు నిర్వహిస్తుంటారు. నిమజ్జనం సందర్భంగా ప్రజలకు అసౌకర్యం కలగకుండా, రహదారి భద్రత, పారిశుద్ధ్యం, ధ్వని నియంత్రణ, పర్యావరణ పరిరక్షణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాల్సిన అవసరం ఉంది.
-భక్తితో పాటు బాధ్యత
విఘ్నాలను తొలగించే విఘ్నేశ్వరుడిని భక్తిశ్రద్ధలతో ఆరాధిస్తూ ప్రకృతిని పరిరక్షించడం, ప్రజలకు ఇబ్బందులు కలగకుండా ఉత్సవాలను నిర్వహించడం ప్రతి ఒక్కరి బాధ్యత. మట్టి గణపతిని ప్రతిష్ఠించి.. భక్తితో పూజించి.. పర్యావరణహితంగా నిమజ్జనం చేయడం ద్వారా వినాయక చవితి అసలైన సందేశాన్ని ఆచరణలో చూపుదాం. గణనాథుని కృపతో ప్రతి ఇంటా జ్ఞానం, ఆరోగ్యం, సంతోషం, శాంతి, సౌభాగ్యాలు వెల్లివిరియాలని భక్తులు ఆకాంక్షిస్తున్నారు.
