డీలిమిటేషన్‌ బిల్లు.. ఎన్నికల ప్రాతినిధ్యానికి కొత్త దిశ

న్యూఢిల్లీ ప్రతినిధి, ఆగస్టు 17 (రథసారథి న్యూస్): దేశ ఎన్నికల వ్యవస్థలో కీలక మార్పులకు దారితీసే డీలిమిటేషన్‌ అంశం ప్రస్తుతం జాతీయస్థాయిలో విస్తృత చర్చకు కారణమవుతోంది. జనాభా ప్రాతిపదికన నియోజకవర్గాలను పునర్విభజించి, ఓటర్ల సంఖ్యకు అనుగుణంగా ప్రజాప్రతినిధ్యాన్ని సమతుల్యం చేయడం డీలిమిటేషన్‌ ప్రధాన ఉద్దేశంగా ఉంది.

రాజ్యాంగంలోని నిబంధనల ప్రకారం 2026 తర్వాత నిర్వహించే జనగణన ఆధారంగా నియోజకవర్గాల పునర్విభజనకు మార్గం ఏర్పడనుంది. ఇటీవల రాజ్యాంగ (131వ సవరణ) బిల్లు–2026 ద్వారా జనాభా ఆధారంగా లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల పునర్విభజనకు సంబంధించిన ప్రతిపాదనలు తెరపైకి వచ్చాయి. ప్రతిపాదిత విధానంలో రాష్ట్రాల మధ్య జనాభా నిష్పత్తికి అనుగుణంగా స్థానాల కేటాయింపు, రాష్ట్రాల పరిధిలో నియోజకవర్గాల జనాభాను సాధ్యమైనంత సమానంగా ఉంచే అంశాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వనున్నారు.

-జనాభా–ప్రాతినిధ్యం మధ్య సమతుల్యత

ప్రస్తుతం దేశంలో రాష్ట్రాల వారీగా లోక్‌సభ స్థానాల కేటాయింపులో గతంలో అమలు చేసిన జనాభా ఆధారిత స్తంభన కారణంగా తేడాలు ఉన్నాయి. జనాభా పెరుగుదలను నియంత్రించిన రాష్ట్రాలకు ప్రాతినిధ్యం తగ్గిపోకుండా ఉండేందుకు స్థానాల పునర్విభజనను కొంతకాలం వాయిదా వేశారు. ఇప్పుడు ఆ గడువు ముగిసే దశకు చేరుకోవడంతో జనాభా, ప్రాతినిధ్యం, సమాఖ్య సమతుల్యతపై చర్చ తీవ్రతరమైంది. కేంద్రం ప్రతిపాదించిన నమూనా ప్రకారం మొత్తం లోక్‌సభ స్థానాల సంఖ్య పెరిగే అవకాశం ఉంది.

కేంద్ర ప్రభుత్వం వెల్లడించిన అంచనాల్లో దక్షిణ భారత రాష్ట్రాల స్థానాలు కూడా పెరుగుతాయని పేర్కొంది. ఉదాహరణకు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ స్థానాలు 25 నుంచి 38కు, తెలంగాణ స్థానాలు 17 నుంచి 26కు, తమిళనాడు స్థానాలు 39 నుంచి 59కు పెరిగే అవకాశం ఉందని కేంద్రం వివరించింది. అయితే ఇవి తుది కేటాయింపులు కాకుండా ప్రతిపాదిత నమూనా ఆధారంగా వెల్లడించిన సంఖ్యలు మాత్రమే.

-ఎన్నికల వ్యయంపై ప్రభావం ఎంత?

నియోజకవర్గాల పరిమాణం, ఓటర్ల సంఖ్య సమతుల్యంగా ఉంటే ప్రజాప్రతినిధులు తమ నియోజకవర్గాన్ని మరింత సమర్థంగా పర్యవేక్షించేందుకు అవకాశం ఏర్పడుతుందని నిపుణులు భావిస్తున్నారు. ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండటం, స్థానిక సమస్యలను వేగంగా గుర్తించడం, ప్రజాప్రతినిధులు–ఓటర్ల మధ్య ప్రత్యక్ష సంబంధం పెరగడం వంటి ప్రయోజనాలు కలగవచ్చు. అయితే డీలిమిటేషన్‌ ఒక్కటే ఎన్నికల వ్యయాన్ని నియంత్రించే పరిష్కారం కాదు.

ఎన్నికల సమయంలో భారీగా పెరుగుతున్న ప్రచార ఖర్చు, నగదు పంపిణీ, అక్రమ నిధుల వినియోగం, ప్రచార కార్యక్రమాల వ్యయం వంటి అంశాలపై ప్రత్యేక పర్యవేక్షణ అవసరం. రాజకీయ పార్టీలకు వచ్చే నిధుల పారదర్శకత, అభ్యర్థుల ఎన్నికల ఖర్చుల లెక్కల పరిశీలన, నగదు ప్రవాహంపై నిఘా వంటి చర్యలు మరింత బలోపేతం కావాల్సిన అవసరం ఉంది.

-ప్రజాబలమే ప్రామాణికం కావాలి

ప్రజాస్వామ్యంలో ఎన్నికలు ధనబలం, కులబలం, అధికార ప్రభావంతో కాకుండా ప్రజల విశ్వాసం, అభ్యర్థుల సామర్థ్యం, విధానాల ఆధారంగా సాగాలన్నదే ఎన్నికల సంస్కరణల ప్రధాన లక్ష్యం కావాలి. నియోజకవర్గాల పునర్విభజనతో పాటు ఎన్నికల నిధుల పారదర్శకత, ఖర్చుల నియంత్రణ, రాజకీయ పార్టీల జవాబుదారీతనం, ఓటర్లకు ప్రలోభాలను అడ్డుకోవడం వంటి అంశాలపై సమగ్ర సంస్కరణలు చేపట్టినప్పుడే ఎన్నికల వ్యవస్థ మరింత పారదర్శకంగా మారుతుంది. అందువల్ల డీలిమిటేషన్‌ను కేవలం నియోజకవర్గాల సరిహద్దుల మార్పుగా కాకుండా సమాన ప్రాతినిధ్యం, సమాఖ్య సమతుల్యత, ప్రజలతో ప్రజాప్రతినిధుల సన్నిహిత సంబంధం, పారదర్శక ఎన్నికల వ్యవస్థ దిశగా తీసుకునే విస్తృత సంస్కరణగా చూడాల్సిన అవసరం ఉంది. అయితే రాష్ట్రాల ప్రాతినిధ్యంపై ప్రభావం, జనాభా నియంత్రణలో ముందున్న రాష్ట్రాలకు న్యాయం, మొత్తం స్థానాల సంఖ్య వంటి అంశాలపై అన్ని వర్గాలతో విస్తృత సంప్రదింపులు జరపడం కీలకం.