సోషల్‌ మీడియాలో వార్తల ప్రచారం.. వేగం కంటే నిజమే ముఖ్యం!

రథసారథి ప్రత్యేక కథనం:

ప్రస్తుత డిజిటల్‌ యుగంలో ఒక వార్త క్షణాల్లో ప్రజలకు చేరుతోంది. సంఘటన జరిగిన వెంటనే ఫొటోలు, వీడియోలు, లఘు దృశ్యాలు సామాజిక మాధ్యమాల్లో ప్రత్యక్షమవుతున్నాయి. పూర్తి వార్తను చదివే కంటే కొన్ని సెకన్ల దృశ్యాన్ని చూసి దానినే నిజమని విశ్వసించే పరిస్థితి రోజురోజుకూ పెరుగుతోంది. అయితే ఈ వేగం వెనుకనే అసలు సమస్య దాగి ఉంది.

ఒక వార్తాపత్రికను స్థాపించి నిర్వహించాలంటే నమోదు, చట్టపరమైన నిబంధనలు, సంపాదకీయ బాధ్యత, పాత్రికేయ విలువలు, నైతిక ప్రమాణాలు తదితర అనేక అంశాలను పాటించాల్సి ఉంటుంది. వార్తల ప్రచురణలో వాస్తవ నిర్ధారణ, బాధ్యతాయుతమైన భాష, సంబంధిత వ్యక్తుల అభిప్రాయాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవడం వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.

-ఒక్క సామాజిక మాధ్యమ ఖాతా.. వెంటనే వార్తా వేదిక!

ప్రస్తుతం ఎవరైనా సామాజిక మాధ్యమంలో ఒక ఖాతా లేదా పేజీ ప్రారంభించి, తమకు అందిన సమాచారంతో వీడియోలు రూపొందించి ‘తాజా వార్త’ పేరుతో ప్రచారం చేయగలుగుతున్నారు. ఇక్కడే కొన్ని కీలక ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. వార్త నిజమేనా? సమాచారం ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది? సంబంధిత వ్యక్తిని లేదా అధికారులను సంప్రదించారా? అందుకు ఆధారాలేమిటి?
ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు లేకుండానే ఒక సమాచారం విస్తృతంగా వ్యాపిస్తే దాని ప్రభావం తీవ్రంగా ఉండే అవకాశం ఉంది. తప్పుడు వార్త ఒక వ్యక్తి గౌరవం, కుటుంబం, ఉద్యోగం, వ్యాపారం, సామాజిక సంబంధాలపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపవచ్చు. కొన్ని సందర్భాల్లో ప్రజల్లో భయాందోళనలు, అపోహలు కూడా సృష్టించవచ్చు.

-ముందుగా ఎవరు ప్రచురిస్తే వారిదే విజయం అనే పోటీ ప్రమాదకరం

సామాజిక మాధ్యమాల్లో ముందుగా సమాచారం పెట్టాలనే పోటీ పెరుగుతోంది. అయితే పాత్రికేయ రంగంలో వేగం కంటే వాస్తవం ముఖ్యం.
వార్త కొంత ఆలస్యంగా వచ్చినా పరవాలేదు.. కానీ తప్పుగా మాత్రం రాకూడదు. వార్తను ముందుగా అందించాలనే ఆతృతలో వాస్తవ నిర్ధారణను విస్మరించడం వల్ల ప్రజలకు తప్పుడు సమాచారం చేరే ప్రమాదం ఉంది.

-సామాజిక మాధ్యమ వార్తలకు బాధ్యత అవసరం

భావప్రకటన స్వేచ్ఛను అడ్డుకోవడం పరిష్కారం కాదు. అయితే వార్త పేరుతో తప్పుడు సమాచారం, నిర్ధారణ లేని ఆరోపణలు, మార్పిడి చేసిన దృశ్యాలు, పాత వీడియోలను తాజా సంఘటనలుగా ప్రచారం చేయడం, వ్యక్తుల ప్రతిష్ఠను దెబ్బతీసే సమాచారాన్ని వ్యాప్తి చేయడం వంటి అంశాలపై బాధ్యతాయుతమైన వ్యవస్థ అవసరం. ప్రభుత్వం, సామాజిక మాధ్యమ వేదికలు, పాత్రికేయ సంఘాలు, మీడియా సంస్థలు కలిసి ప్రజల్లో బాధ్యతాయుతమైన వార్తా ప్రచార సంస్కృతిని పెంపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. వార్త ప్రచురించే ముందు కనీస జాగ్రత్తలు

వార్తగా సమాచారాన్ని ప్రచారం చేసే ప్రతి ఒక్కరూ కనీసం ఈ అంశాలను పాటించడం మంచిది. సమాచారానికి మూలం ఏమిటో పరిశీలించాలి. సాధ్యమైనంత వరకు రెండు స్వతంత్ర ఆధారాలతో సమాచారాన్ని నిర్ధారించాలి. సంబంధిత వ్యక్తి లేదా అధికారుల స్పందన తీసుకోవాలి. పాత దృశ్యాలను తాజా సంఘటనలుగా ప్రచారం చేయకూడదు. ఆరోపణలను నిర్ధారిత వాస్తవాలుగా చూపకూడదు. తప్పుడు సమాచారం ప్రచురించినట్లు తెలిసిన వెంటనే దిద్దుబాటు చేయాలి. సంచలనాత్మక శీర్షికల కోసం వాస్తవాలను వక్రీకరించకూడదు.

-నియంత్రణ కంటే బాధ్యత పెంపుదలే మార్గం

సామాజిక మాధ్యమాలపై నియంత్రణ పేరుతో ప్రతి పౌరుడి భావప్రకటన స్వేచ్ఛను పరిమితం చేయడం సరైన పరిష్కారం కాదు. అదే సమయంలో వార్త పేరుతో నిర్ధారణ లేని సమాచారాన్ని ప్రచారం చేయడాన్ని కూడా సమర్థించలేం.

అందువల్ల ‘ఎవరూ వార్తలు ప్రచారం చేయకూడదు’ అనే విధానం కాకుండా, వార్తగా ప్రచురించే సమాచారంలో బాధ్యత, పారదర్శకత, వాస్తవ నిర్ధారణ, తప్పుల సవరణ, ఫిర్యాదుల పరిష్కారం వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.

ప్రతి వైరల్‌ వీడియో నిజం కాదు. ప్రతి లఘు దృశ్యం వార్త కాదు. ప్రతి సామాజిక మాధ్యమ పోస్టు పాత్రికేయం కాదు. చూశాం.. నమ్మాం.. పంచుకున్నాం’ అనే ధోరణికి ప్రజలు స్వస్తి చెప్పాలి. ఏదైనా సమాచారాన్ని ఇతరులకు పంపించే ముందు దాని మూలం, తేదీ, ప్రదేశం, అధికారిక సమాచారం, విశ్వసనీయ మీడియా సంస్థల కథనాలను పరిశీలించాలి.

-వేగం కంటే వాస్తవమే ముఖ్యం

సాంకేతికత వార్తల ప్రసారానికి వేగాన్ని అందించింది. కానీ పాత్రికేయ రంగానికి అవసరమైనది బాధ్యత.
వార్త ఎంత వేగంగా ప్రజలకు చేరిందన్నది మాత్రమే ముఖ్యం కాదు. ఆ వార్త ఎంత నిజమైనది? ఎంత బాధ్యతతో ప్రచారం చేశారు? అనేదే అసలు ప్రశ్న.

-స్వేచ్ఛతో పాటు బాధ్యత ఉండాలి..

వేగంతో పాటు వాస్తవ నిర్ధారణ ఉండాలి.. లఘు దృశ్యంతో పాటు ఆధారం ఉండాలి.ఎందుకంటే ఒక తప్పుడు వార్త వైరల్‌ కావడానికి కొన్ని క్షణాలు చాలు.. కానీ దాని వల్ల కలిగిన నష్టాన్ని సరిదిద్దడానికి సంవత్సరాలు పట్టవచ్చు. అందుకే సామాజిక మాధ్యమాల్లో వార్తల ప్రచారంలో ముందుగా కంటే నిజంగా అనే సూత్రానికి ప్రతి ఒక్కరూ ప్రాధాన్యం ఇవ్వాల్సిన అవసరం ఉంది.